Są związki między kultem przodków, a… potopem. Polskie zaduszki od stuleci są chrześcijańskim wspomnieniem zmarłych. Halloween jest nawrotem do pogaństwa.
W środę Wszystkich Świętych, w czwartek Zaduszki. Każdy z nas wybiera się na groby rodzinne. Zapali znicze, położy kwiaty, zmówi modlitwę. Modlitwa jest wyrazem wiary w łączność między zmarłymi, a żywymi. Podonie płomień znicza ma symbolizować życie wieczne. Nie we wszystkich krajach żywi w podobny sposób wyrażają swoje uczucia wobec zmarłych. Również nasi praprzodkowie mieli inne obyczaje.
Badacze wierzeń i zwyczajów dawnej Europy sądzą, że prawie wszystkie ludy pogańskie obchodziły święta ku czci zmarłych na początku jesieni. W Ze wspólnego mitu potopu naukowcy wnioskują, że najdawniejsze święta zmarłych są obchodzone na cześć tych, którzy zgięli w jego wodach.
Na Litwie i Białorusi obchodzono wtedy Dziady, czyli ceremonie przywoływania duchów umarłych i wspólne z nimi biesiadowanie.
Samhain było najważniejszym świętem Celtów, podczas którego wygaszano na ołtarzach święty ogień i zapalano nowy, symbolizujący rozpoczęcie nowego roku.
Wraz z nadejściem chrześcijaństwa święta te utraciły swój pierwotny charakter. Chrześcijanie 1 listopada uczynili Dniem Wszystkich Świętych. Dzięki temu ukrócono spirytystyczne, czasem wręcz orgiastyczne praktyki dawnych pogan. Ich pozostałości przetrwały w postaci coraz bardziej modnego – nie tylko w Ameryce – święta Halloween.
Zdaniem antropologów staliśmy się ludźmi, kiedy nasi przodkowie hominidy – zaczęli grzebać zmarłych. Decydująca dla człowieczeństwa byłaby więc świadomość sakralności osoby. Takie spojrzenie na człowieka stanowi część religijności.
Praktycznie każda religia zajmuje się stosunkiem żywych do zmarłych, różnie tłumacząc charakter więzi między nimi. Chrześcijaństwo wierzy, że zmarli żyją życiem duszy w ręku Boga i że powrócą do życia w ciele w czasach ostatecznych. Podobne są przekonania judaizmu i islamu.
Katolicy otaczają czcią głównie świętych i błogosławionych, uznanych za osoby godne kultu przez Stolicę Apostolską. Do nich kierują modlitwy, prosząc o wstawiennictwo. W prawosławiu bardzo żywa jest praktyka odprawiania krótkich nabożeństw w intencji miłosierdzia dla dusz zmarłych.
Protestanci uważają, że z chwilą śmierci człowieka wszelkie więzy między światem żywych, a zmarłych zostają zerwane. Również islam nie uznaje kultu zmarłych, jest on nawet dla muzułmanów zakazany. W tej religii nie uznaje się pośredników między człowiekiem a Bogiem. Nie ma więc kultu świętych.
W judaizmie zdecydowanie większą wagę przywiązuje się do miejsca pochówku niż do kultu zmarłych. Religijni Żydzi również modlą się za dusze zmarłych: przez 11 miesięcy żałoby, a potem w rocznicę śmierci odprawiają kadysz. Według wierzących Żydów zmarli nie mają jednakwpływu na żywych. Zwłoki powinny pozostać w miejscu pochowania w spokoju aż do czasu zmartwychwstania. W miejscu pochówku. Nie wolno dokonywać żadnych zmian.
Zaduszki
Zaduszki, właściwie Dzień Zaduszny, dzień poświęcony pamięci zmarłych, obchodzony 2 listopada, nazajutrz po Wszystkich Świętych. Genezą Zaduszek były uroczystości pogańskich Słowian, które obchodzono cztery razy w ciągu roku. Początkowo Kościół katolicki zmniejszył liczbę świąt do dwóch w roku, od X w. utrzymano tylko jedno święto (Wszystkich Świętych). Jeszcze przez kilka lat po 1945 w dniu 2 listopada oficjalnie świętowano w Polsce Dzień Zaduszny, obecnie główne uroczystości kościelne poświęcone zmarłym odbywają się 1 listopada, tj. w dniu Wszystkich Świętych.
Wszystkich Świętych
Wszystkich Świętych, w kalendarzu Kościoła katolickiego uroczystość upamiętniająca wszystkich zbawionych (nie tylko kanonizowanych i beatyfikowanych przez Kościół). Jej podstawą teologiczną jest dogmat świętych obcowania (łacińskie communio sanctorum), głoszący nadprzyrodzoną wspólnotę łączącą wyznawców Jezusa Chrystusa na ziemi i w czyśćcu ze zbawionymi w niebie i aniołami. Wszystkich Świętych (czcząc zwłaszcza pamięć męczenników) obchodzono początkowo w piątek oktawy Wielkanocy, później w pierwszą niedzielę po tzw. Pięćdziesiątnicy, czyli po Zesłaniu Ducha Świętego (w tym dniu święto owo przypada do dziś w kalendarzu prawosławnym).
Kalendarz
Obecny termin 1 listopada, pojawił się w połowie VIII w. w Anglii i do X w. upowszechnił się w całym Kościele. Uroczystość miała swoją wigilię i oktawę (zlikwidowane przez reformę liturgii w 1955). Łączy się z nią zwyczaj odwiedzania grobów, co poświadcza jej związek z przypadającym nazajutrz Dniem Zadusznym, czyli Zaduszkami.
Halloween
Według The Encyklopedia Americana ślady zwyczajów związanych z dniem Wszystkich Świętych można znaleźć w ceremoniach Druidów z czasów przedchrześcijańskich. Celtowie obchodzili święta ku czci dwóch głównych bóstw: boga słońca i boga zmarłych zwanego Samhain. Jego święto przypadało na dzień 1 listopada, początek celtyckiego nowego roku. Wigilia tego dnia jest największym sabatem czarownic. Przypominają o tym na swoich stronach internetowych sataniści. Halloween uznają za kontynuację pogańskich tradycji.
Autor artykułu: Stanisław Kryściński